Khuẩn ‘amip ăn não người’ gây chấn động

Loài sinh vật nguy hiểm này đã ào đến Việt Nam, gây nên ca tử vong đầu tiên.

Amip ăn não – loài vi sinh vật đáng sợ này có tên khoa học là Naegleria fowleri, phát triển mạnh ở những vùng nước ngọt ấm áp như hồ, ao, sông, suối vào mùa hè. Sau khi xâm nhập vào cơ thể qua đường mũi do nạn nhân vô tình hít phải, chúng sẽ di chuyển lên não, ăn các tế bào ở đây. Người nhiễm amip thường tử vong sau 2 tuần.

Việc chẩn đoán rất khó khăn, vì các triệu chứng thường gặp như sốt cao, đau đầu, cứng cổ dễ bị nhầm với viêm não do vi khuẩn hoặc virus. Cho đến nay, hầu hết các ca nhiễm Naegleria fowleri chỉ được xác định sau khi tử vong.

Nhờ có tới 15.727 gen mã hóa protein, amip ăn não có thể tồn tại trong tự nhiên ở 3 hình thái. Chúng săn đuổi và ăn vi khuẩn như amip, nhưng cũng có thể chuyển sang dạng trùng roi để bơi đi tìm môi trường thuận lợi hơn hoặc dạng bào nang nếu gặp điều kiện khắc nghiệt.

Chính vì khả năng biến hình linh hoạt này mà amip ăn não rất khó tiêu diệt và có thể tồn tại dai dẳng ở những nơi ấm và ẩm ướt. Chúng có thể vượt qua mọi khâu khử trùng để lọt vào hệ thống nước sinh hoạt của các gia đình. Trong trường hợp tử vong đầu tiên vì amip ăn não tại Mỹ năm nay, nạn nhân nhiễm mầm bệnh do dùng nước máy chưa đun sôi để súc rửa mũi.

Mặc dù đã được ghi nhận từ rất lâu, nhưng vẫn còn nhiều điều giới khoa học chưa biết về amip ăn não. Anne Oplinger (Viện Quốc gia về Dị ứng và Các bệnh truyền nhiễm Mỹ) cho biết, chưa có công trình nào do chính quyền liên bang tài trợ nghiên cứu về vấn đề này. Sau 3 cái chết từ đầu mùa hè đến nay, các cơ quan y tế cũng chỉ có thể đưa ra những khuyến cáo chung chung như không nên rửa mũi bằng nước máy chưa đun sôi, khi đi bơi không nên để nước vào mũi và không khuấy bùn ở các vùng nước nông.

Con mồi chính của amip ăn não không phải con người mà là các vi khuẩn sống trong đất và nước, tuy nhiên một số nhà khoa học lo ngại rằng biến đổi khí hậu có thể khiến các trường hợp nhiễm tăng lên. Một số loại thuốc chống nấm có thể diệt amip trong điều kiện phòng thí nghiệm, nhưng do bệnh nhân được chẩn đoán quá muộn, nên thuốc không có tác dụng.

Amip ăn não phát triển mạnh ở những vùng nước ngọt ấm áp như: ao, hồ, sông, suối… vào mùa hè, thậm chí là hồ bơi không được vệ sinh, sát khuẩn. Chúng xâm nhập vào cơ thể qua đường mũi, di chuyển theo các sợi thần kinh khứu giác thông qua sàn sọ để lên não. Amip không gây bệnh qua đường ăn uống, trừ khi súc miệng mà nước nhiễm amip xộc lên mũi.

Sau khi nhiễm “amip ăn não người”, 1 đến 14 ngày, các triệu chứng khởi đầu của bệnh sẽ xuất hiện: nhức đầu, buồn nôn, sốt, cứng cổ, xuất hiện ảo giác, thậm chí mất khả năng kiểm soát hành vi. Các triệu chứng thứ phát có thể đi kèm như: lú lẫn, u ám, thiếu tập trung, co giật. Sau đó, bệnh diễn tiến nhanh chóng và nguy cơ tử vong rất cao, thường xảy ra từ 7 đến 14 ngày sau khi mắc bệnh. Các triệu chứng ban đầu này dễ nhầm với viêm não do vi khuẩn hoặc vi rút nên việc chẩn đoán rất khó khăn.

Ngày 31/7/2012, anh Hữu, 25 tuổi, ngụ Phú Yên, tạm trú tại Bình Thạnh, TP HCM, là trường hợp tử vong đầu tiên tại Việt Nam do mắc khuẩn “amip ăn não người” sau một ngày nhập viện.

Trước đó, bệnh “amip ăn não người” được hai bác sĩ M. Fowler và R.F. Carter lần đầu tiên mô tả ở Australia vào năm 1965. Năm 1966, ông Fowler đặt tên cho loại amip này là Naegleria fowleri. Cho đến nay, khoảng 150 ca bệnh được xác định trong nhiều quốc gia và chỉ có một ca được cứu sống vào năm 1978.

Các quốc gia từng ghi nhận các ca bệnh “amip ăn não người” có Mỹ, New Zealand, Pakistan, Tiệp Khắc cũ. Nhiều nạn nhân nhiễm bệnh sau khi bơi, tắm trong các hồ nước nhiễm khuẩn.

Oliver (tổng hợp)